چگونه فلسفه اسلامي، اسلام را جهاني كرد؟
چاپ مقالهالف: زنگ جهانيشدن اول (ورود عمر به اورشليم)
پيروزي سريع لشكريان اسلام، يكباره (ظرف كمتر از 70 سال)، سرزمين تقريباً واحدي – به لحاظ تجاري- از مرزهاي اروپا تا مرزهاي چين را در برگرفت. اين وضعيت سريعاً تحول گسترده تجارت را پديد آورد.
از سال 638 م كه ورود عمر خليفه دوم اسلامي به اورشليم است، تقريباً يك نزاع عميق ميان اسلام و امپراطوريهاي روم شرقي و غربي پديد آمد.
آيا به راستي حمله و هجوم مسلمانان براي پيشروي در جهان رومي، ريشه ايدئولوژيك و اعتقادي داشت. بعيد است كه تماماً با رويكرد ايدئولوژيك قابل تفسير باشد. واقعيت آن است كه شرق اسلامي در يك تحول اقتصادي – تجاري عميق قرار گرفته و بسيار مايل بود كه غرب را نيز در اين گرونه قرار دهد. به عبارت ديگر بلامنازع بودن ظرفيت تجاري جهان اسلام از يك طرف و فقر و تهيدستي تجاري جهان غرب يا به عبارت ديگر اختلاف سطح پتانسيل تجاري، ريشه و عامل منازعاتي گرديد كه ما آن را در غالب جنگهاي فرسانيده صليبي و تقابلات دو طرف مشاهده ميكنيم.
در تمام طول قرنهاي جنگهاي صليبي، مسلمين تدريجاً سطح تجاري خود را با غرب افزايش دادند. در واقع ميتوان گفت كه انگيزه مسلمانان در آن جنگها بيشتر اقتصادي، امّا انگيزه روميها (تحت تحريكهاي متواتر پاپها) بيشتر ايدئولوژيك بوده است با اين همه، در جريان همان سالها، مخصوصاً قرون وسطي، سطح تبادل تكنولوژي، فلسفه و تجارت به درجهاي رسيد كه نهايتاً با پايان يافتن دوره جنگهاي صليبي و سقوط قسطنطنيه، توان تجاري غرب به سطح متوازني با شرق (اسلامي) رسيد. به عبارت ديگر بايد گفت كه سال 1444 م (سال سقوط امپراطوري روم شرقي)، سال آغاز انحطاط تمدن اسلامي و آغاز اوجگيري تمدن غرب مسيحي است. از همين مقطع، غرب، نسبت خود را اندك اندك ارتقاء بخشيد و نهايتاً در قرن 20 به برتري كامل نسبت به تمدن اسلامي و انقياد اين كشورها، دست يازيد.
ب: زنگ جهاني شدن دوم (جهانيشدن مدرن)
چنين به نظر ميرسد كه گذشته تكرار شده است. به دنبال بروز روند گذشته و اختلاف سطح تكنولوژي، تفكر فلسفي و تجارت جهان غرب و جهان اسلام، بايد گفت كه در تمدن اسلامي از اواخر قرن يازدهم شروع به افول ميكند و در واقع سال 1444 ميلادي، (كه البته ظاهراً در جريان فتح قسطنطنيه پيروز به نظر ميرسد) نازلترين سطح توان خود ميرسد. از سوي ديگر تمدن غرب حركت خيزنده خود را در جهت جهاني كردن تمدن خود ميآغازد. (در نمودار پيوست، سير تاريخي تعاملات و تقابلات تمدن اسلامي با تمدن مسيحي (سير تاريخي جهاني شدن اوّل) تا پايان دوران جهاني شوندگي تمدن اسلامي، تشريح گرديده است.