در جلسه اول درمان چه کار کنم؟ ایجاد پیوند با مراجعان

در جلسه اول درمان چه کار کنم؟ ایجاد پیوند با مراجعان

همانطور که تمامی اساتید و کتاب های تخصصی در حیطه روانشناسی و مشاوره تاکید کرده اند، مهمترین وظیفه مشاور در جلسه نخست ایجاد یک پیوند محکم و یاورانه با مراجع است. این پیوند که در برخی منابع از آن تحت عنوان رابطه حسنه یاد می شود، پایه و مبنایی برای ادامه جلسات و فرایند درمان است که عدم شکل گیری درست آن موجب شکست قطعی درمان به اشکال مختلف (از جمله نیمه کاره رها شدن درمان، چالشی شدن جلسات و…) خواهد شد.
طبق آنچه حدودا تمام روانشناسان بر آن توافق دارند، این مفهوم برای اولین بار توسط کارل راجرز مطرح و بدان پرداخته شد. راجرز برای شکل گیری این رابطه بر سه عامل مهم تاکید داشت: همخوانی (یا هم نوایی)، همدلی و توجه مثبت نامشروط. با توجه به آنکه سال ها از زمانی که راجرز این مفهوم را مطرح و عوامل آن را پیشنهاد کرده است می گذرد، روانشناسان علاوه بر بسط و گسترش این عوامل، موفق به کشف و پیشنهاد عواملی دیگر از جمله خود درمانگر شده اند.

همخوانی

همخوانی به زبان ساده به معنی خود بودن است. مفهومی مهم در ادبیات وجودی که هر درمانگری با هر رویکردی سرانجام برای ورود و حضور در جلسه روان درمانی با آن سروکار خواهد داشت. به یاد داشته باشید که با وجود تمام مشابهت و تفاوت هایی که با اقوام و دوستانتان دارید، تنها یک نسخه از شما در این جهان وجود دارد. البته شما از این افراد، بخصوص اساتیدی که تجربه کرده اید و جلسات آنها را دیده اید متاثر خواهید شد، اما مهم این است که به دنبال کشف و ایجاد روش خودتان باشید. با کمی دقت متوجه خواهید شد که در مواجهه با افرادی که سعی کرده اند (یا سعی می کنند) شخص خاصی باشند و تا جای ممکن خود را شبیه او کنند چندان حس خوبی ندارید (یا اگر دارید با گذر زمان و آشنایی بیشتر با او این حس از بین می رود). البته فرایند تقلید در مراحل یادگیری یک امر عادی است و یک دانشجوی مشاوره یا روانشناسی یا یک درمانگر تازه کار باید به سمت خود بودن و پیدا کردن روش کاری خود در حرکت باشد.

همدلی

تشبیهی که کاترین و دیوید گلدارد در کتاب «مفاهیم بنیادی و مباحث تخصصی در مشاوره» دارد قدم زدن در کنار مراجع است. این تشبیه به نظر بسیار دقیق است اما برای اینکه بتوانیم در کنار مراجع خود قدم بزنیم باید چه کارهایی انجام بدهیم؟ اگرچه راجرز بر همدلی تاکید بسیار زیادی داشت، اما پاسخ به این یک کلمه خلاصه نمی شود و قصد داریم کمی این نظر را بسط بدهیم. آنچه که مشاور واقعا لازم دارد تسلط کامل بر مهارت های پایه و توانایی استفاده خوب از آنها در جلسات مشاوره است که همدلی یکی از مهمترین موارد می باشد.
استفاده از مهارت های پایه به شما کمک خواهد کرد تا حس همدلی را در مراجع ایجاد کنید. انعکاس احساس و محتوا (بخصوص احساس که از اهمیت فراوانی برخوردار است)، قاب گیری مثبت مجدد، خلاصه سازی، پرسش مناسب و… از جمله این مهارت ها هستند. برای مثال مراجعان توقع دارند که از جلسه اول دست خالی بیرون نروند. اگرچه تخلیه هیجانی و خود فرایند صحبت کردن به بهتر شدن حال مراجع کمک می کند اما با یک قاب گیری مجدد مثبت و تقدیر از حضور مراجع در جلسه درمان با وجود تمام سختی ها به شکل گیری بهتر رابطه کمک کرد. علاوه بر این نباید از مهارت های گوش دادن غافل شد: تماس چشمی خود را با مراجع حفظ کنید، هنگامی که مراجع صحبت می کند رو به جلو متمایل شوید و حداقل با کلماتی مثل اوهوم، خب و… (که به آنها پاسخ های کوتاه یا انعکاسی می گویند) نشان دهید که به حرف های او گوش می دهید. این قبیل کارها باعث می شود احساس شنیده و فهمیده شدن به مراجع دست بدهد.

حتما بخوانید:  برداشت درمان فرد مدار از ماهیت انسان

توجه مثبت نامشروط

احتمالا این تجربه را داشته اید که در دوران دانشجویی که هنوز نمی توانستید خودتان مراجع ببینید و جلسه درمان داشته باشید، همواره دوستان و اطرافیان از شما در مورد یک مشاور خوب برای خودشان یا شخصی دیگر سوال می کردند. به شخصه یکی از نکات مهمی که برایم در صحبت این افراد به چشم می آمد این بود که صراحتا یا به صورت تلویحی نگرانی خود را از قضاوت شدن توسط شخصی که معرفی می کنیم بیان می کردند.
به عنوان مشاور این نکته را همواره به یاد داشته باشید که مراجع چالشی بزرگ را پشت سر گذاشته است و هم اکنون در چالشی بزرگتر قرار دارد که در جلسه درمان حضور پیدا کرده است. چالش بزرگ متقاعد کردن خود برای حضور در جلسه درمان و چالش بزرگتر مشکلی است که در حال حاضر با آن دست و پنجه نرم می کند است. بنابراین همانطور که در تعریف توجه مثبت نامشروط گفته شده است، مشاور باید مراجع را با تمام کاستی ها، نقاط ضعف و قوت، اشتباهاتی که مرتکب شده و ارزش هایی که دارد بپذیرد. در غیر این صورت مشاور و درمانگر با اقوام و آشنایانی که در مراحل اولیه فرایند درمانگر شدن قرار دارند هیچ تفاوتی نداشته و تنها یک مدرک و عنوان را یدک می کشد. به یاد داشته باشید که حتی بزرگترین اشتباهات قابل درک است، فقط کافی است موفق شوید خودتان را به جای مراجع بگذارید که با درک دنیای ذهنی، ارزش ها و شرایط مراجع در این کار موفق خواهید بود.

حتما بخوانید:  ایمان مذهبی؛ یاری گری خلل ناپذیری در لحظات سخت زندگی

خود درمانگر

با وجود همپوشانی این عنوان با همخوانی، به دلیل اهمیت و وجود مسائل ریزی که پرداختن به آنها اهمیت دارد، ترجیح بر آن است که به صورت مجزا به آن پرداخته شود. همانطور که اشاره شد دارایی اصلی مشاور، شخصیتی است که با آن وارد جلسه درمان می شود و در این جلسه که به تعبیر پارگامنت ملاقات دو جهان است، تبادلاتی بین مراجع و مشاور صورت می گیرد. بنابراین مشاوری که هنوز مشکلات خود را حل نکرده، متعصب است یا نگرش های کلیشه ای قومیتی، جنسیتی و… دارد در جلسه درمان دچار مشکل خواهد شد. بخصوص این افراد در شکل دهی رابطه درمانی با افرادی که خصوصیات مورد نظر را دارند موفق نبوده و شکست می خورند.
علاوه بر این ممکن است مشاور به علت عدم حل مشکلات خود دچار انتقال متقابل شود که در جلسه درمان به خودی خود مشکل آفرین است. به همین دلیل بر درمان فردی یا گروهی برای درمانگران تاکید بسیار بشتری نسبت به افراد عادی جامعه وجود دارد چراکه مهمتر از موفقیت حرفه ای خودشان، آسیب نرساندن به مراجعان از اهمیت بیشتری برخودار است.
جدای از این مسئله مهم، درمانگر برای ایجاد رابطه درمانی میتواند یک صحبت اولیه در مورد موضوعی جانبی داشته باشد تا اضطراب مراجع کم شود. در این صحبت های اولیه و آشنا شدن با مراجع، ممکن است مشاور علاقه یا نکته مشترک خنثی ای را پیدا کند و در مورد آن یک خودافشایی کلی داشته باشد. این کار صحبت اولیه و خودافشایی می تواند به مراجع احساس امنیت و مورد توجه واقع شدن را انتقال بدهد.

Print Friendly, PDF & Email


مطالب مرتبط


نظر شما چیست؟

avatar
700